OEKRAINE - Economie en Toerisme

OEKRAINE Interactief (video's, reisverhalen)

Artikelen over OEKRAINE

De kus

Economie en Toerisme

Algemeen

De economische situatie van het land was slecht maar herstelde zich in 2001 en 2002. Tussen 1990 en 1995 maakte het bnp een negatieve groei door van -14,3% (in 1997 -3%) per jaar, maar in 2001 groeide het bnp met 9,1% en in 2002 met 4%. De overgang van een planeconomie naar een marktgeoriënteerde economie verloopt traag, omdat het politieke draagvlak voor hervormingen en de vereiste deskundigheid grotendeels ontbreken. Door het chaotische beleid na de onafhankelijkheid in 1991 liep de inflatie in 1993 op tot bijna 5000%! Met behulp van het IMF werd er na 1994 weer enige stabiliteit bereikt, maar in 1998 volgde een nieuwe crisis: door de Russische roebelcrisis halveerde de aarde van hryvnia en nam de inflatie weer toe. Verheugend was dat de inflatie in 2001 nog 12% bedroeg, maar in 2002 er zelfs sprake was van 0,6% deflatie.
De meeste industrieën zijn verouderd en inefficiënt en worden met
staatssubsidies in stand gehouden. Het is wettelijk zelfs niet mogelijk failliete bedrijven te sluiten. De overheid kampt met grote tekorten wegens de gebrekkige belastinginning. Buitenlandse investeerders worden afgeschrikt door het ontbreken van een goede wet- en regelgeving, de corruptie en de instabiliteit van het land. In 2002 werd er maar voor in totaal 1 miljard dollar door buitenlanders in Oekraïne geïnvesteerd. Dit betekende wel een groei van 15% ten opzichte van 2001. Het merendeel van die investeringen werden gedaan in Kiev en omgeving en richten zich vooral op de voedingsmiddelenindustrie, machine- en metaalbewerkingsindustrie en de transportsector. De grootste investeerders zijn de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.
Door de toenemende binnenlandse vraag nam de industriële productie in 2001 met gemiddeld 14,2% toe. De wisselkoers van de hryvnia vertoont sinds 2000 een relatief stabiel verloop.
Oekraïne is nog steeds voornamelijk een industrieland, want mer dan 405 van het bbp wordt in de industrie verdiend. De landbouw draagt voor 20% bij, de dienstensector voor bijna 40%. De verwachting is dat de komende jaren het aandeel van de dienstensector verder zal groeien, voornamelijk ten koste van de industrie.

Landbouw

De republiek behoorde tot de meest vruchtbare gebieden van de voormalige Sovjet-Unie en stond dan ook lang bekend als de graanschuur van Europa. Ten tijde van de Sovjetoverheersing was een kwart van alle landbouwproducten afkomstig uit Oekraïne, maar na de onafhankelijkheid is de agrarische productie tot ongeveer 50% van de het vroegere niveau gedaald. Vanaf 1999 is er weer een opwaartse lijn te bespeuren.
Thans biedt de landbouw aan 21% van de beroepsbevolking werk, terwijl deze voor 18% voorziet in het bnp. Bijna 42 miljoen ha is in gebruik als akkerland, dat is tweederde van het land. De belangrijkste akkerbouwproducten zijn tarwe, boekweit, maïs, suikerbieten, zonnebloemen, katoen, vlas, tabak, soja, hop, rubber. Voor de tuinbouw is de Sovjet-Unie nog steeds een belangrijke afzetmarkt. Het gunstige klimaat in het zuiden van het land zorgt voor goede productiemogelijkheden voor groente en fruit.
De veeteelt (rundvee, varkens, schapen en geiten) is sinds 2001 weer van toenemend belang.

Mijnbouw

Oekraïne heeft een enorme voorraad aan mineralen, onder andere de grootste titaniumvoorraad ter wereld, de op twee na grootste ijzerertsvoorraad en 30% van de wereldvoorraad mangaanerts. Verder beschikt Oekraïne over voorraden uranium, kwik, nikkel, kwik, kalk, zout, zwavel, grafiet en wat goud.
Kolen zijn nog steeds verantwoordelijk voor ca. 40% van de binnenlandse energieproductie. Er werken nog ca. 400.000 mijnwerkers in meer dan 200 mijnen, vooral rond Donetsk en in de Donbasregio. Door slecht onderhoud en gevaarlijke productiemethoden kwamen in 2002 meer dan 200 mijnwerkers om het leven.
Oekraïne is na Rusland het grootste olieverwerkende land van Oost-Europa, hoewel maar 12% van de totale vraag naar olie uit het land zelf afkomstig is. De meeste olie die verwerkt wordt in enkele tientallen raffinaderijen, is uit Rusland afkomstig.
Meer dan 75% van het aardgas is afkomstig uit het buitenland, vooral uit Rusland en steeds meer uit Turkmenistan. Oekraïne is voor zowel olie als voor gas en belangrijk transitland.
De pijpleidingen voor aardolie en -gas hebben een totale lengte van ca. 14.000 km. Vanuit Dasjava vertrekken aardgaspijpleidingen naar Kiev, St.-Petersburg en Moskou. De 'Vriendschapspijpleiding' vervoert door het westen van Oekraïne aardolie van Almetjevsk via Oezjgorod naar de Donaulanden.

Industrie algemeen

De industrie biedt aan 34% van de beroepsbevolking werk en voorziet voor 42% in het bnp.
De rijkdom aan bodemschatten heeft al vroeg een zeer sterke industriële ontwikkeling tot gevolg gehad. Kenmerkend zijn de ijzer- en staalindustrie, de zware machine-industrie en de productie van voedingsmiddelen. De machinebouw is de grootste industriële sector in Oekraïne, met meer dan 2500 bedrijven en ruim 1,5 miljoen werknemers. Door de lage kwaliteit van de Oekraïense machinebouw worden er nog veel machines ingevoerd uit West-Europa, Azië, Canada en de Verenigde Staten.
De ijzer- en staalindustrie is in de eerste plaats in de Donbass geconcentreerd; 350 km westelijker zijn de ijzerertsvoorkomens van Krivoj Rog bepalend geweest voor de hier gevestigde zware industrie. Halverwege tussen beide gebieden, aan de Dnepr, ontstond een concentratie van metallurgische bedrijven in Dneprodzerzjinsk, Dnepropetrovsk en Nikopol. Recenter zijn de hoogovens van Odessa en Zjadnov, die door de ertsen van Kertsj worden gevoed.
Zware machine-industrie is, behalve in de reeds genoemde gebieden, gevestigd in Kiev, Charkov en Lvov. De zware industrie zorgt er wel voor dat Oekraïne tot de landen behoort met de hoogste industriële vervuiling ter wereld. Ook de ramp in Tsjernobil in 1986 zorgt nog steeds voor problemen.
Opvallend is voorts de concentratie van suikerfabrieken in de bossteppegordel en van houtverwerkende industrie in het noorden en in de Karpaten.

Automobielindustrie en scheepsbouw

De productie van allerlei vervoersmiddelen is de laatste jaren gegroeid naar bijvoorbeeld meer dan 50.000 auto’s in 2002. Naast veel lokale merken worden er ook steeds meer buitenlandse merken geproduceerd, o.a. Volkswagen, Daewoo en Mercedes-Benz.
De Oekraïense scheepsbouwindustrie is altijd al een belangrijke bedrijfstak geweest. De ligging aan de Zwarte Zee is daar zeker debet aan. De werven produceren een variëteit aan schepen, waaronder oorlogsschepen, olietankers, plezierjachten, sleepboten en onderzeeboten. Ook deze sector heeft veel te lijden gehad van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, waardoor een grote afzetmarkt grotendeels is weggevallen. Maar ook de binnenlandse vraag is fors gedaald, en men is nu vrijwel volledig afhankelijk van buitenlandse orders. Via belastingvoordelen probeert men buitenlandse bedrijven te interesseren om te investeren.

Chemische industrie

De chemische industrie komt tamelijk verspreid voor. Als onderdeel van de Sovjet-Unie was Oekraïne een van de belangrijkste producenten van chemische producten geweest, maar op dit moment is het land sterk afhankelijk voor zowel de inkoop van grondstoffen als de afzet van producten. West-Europa heeft maar een klein aandeel in de export en import van chemische producten. Op dit moment is Oekraïne voor 60% afhankelijk van importen.

Papierindustrie

De Oekraïense markt voor papier en papierfabrikaten heeft een enorm potentieel, hoewel het verbruik per persoon met iets meer dan 15 kilo per jaar vrij laag is. Oekraïne is voor meer dan 50% afhankelijk van import, waarvan een groot gedeelte illegaal geïmporteerd wordt. Een groot probleem is het tekort aan cellulose.
Met name voor schrijf- en drukpapier en behangpapier is men afhankelijk van het buitenland. Het land is vanouds gespecialiseerd in de productie van speciale en technische papiersoorten.

Textielindustrie

Ten tijde van de Sovjet-Unie vond 50% van de textielproductie plaats in Oekraïne. Sinds de onafhankelijkheid is de productie zeer fors gedaald en de omvang van de verkoop wordt op ca. 350 miljoen euro per jaar geschat. Tweedehands kleding is zeer belangrijk op de Oekraïense markt en de textielsector is vooral in West-Oekraïne aanwezig. De ingevoerde tweedehands kleding komt voor 80% uit West-Europa.

Energie

Door de sterk verouderde industrie is het energieverbruik in Oekraïne in verhouding tot sommige westerse landen meer dan tien keer zo hoog.
Voor de energievoorziening wordt behalve van tientallen thermische ook gebruik gemaakt van vele hydro-elektrische centrales in de rivier de Dnjepr. Al deze centrales zorgen voor bijna de helft van de energieproductie.
De kerncentrales bij Kiev, Lvov en in Zuid-Oekraïne (Krim)zorgen voor ca. 45% van de energieproductie. Een dieptepunt in de geschiedenis van Oekraïne vormde het ongeluk met de kerncentrale bij Tsjernobyl in 1986. Er brak brand uit in één van de vier reactoren, en een wolk van radioactief stof verspreidde zich over Noord- en Oost-Europa. De ramp kostte direct aan 31 mensen het leven, bovendien zijn sindsdien mogelijk meer dan 100.000 mensen door ziekte en straling overleden.

Telecommunicatie en internet

Eind 2002 bedroeg het totale aantal vaste en mobiele telefoonaansluitingen meer dan 14 miljoen, dat is ca. dertig telefoonaansluitingen per 100 inwoners In 1991 bedroeg de marktpenetratie nog maar 14,6 telefoonaansluitingen per 100 inwoners. De grote stijging is vooral te danken aan de spectaculaire groei van de mobiele telefoongebruikers.
Het nu nog lage aantal internetgebruikers groeit gestaag: van 250.000 gebruikers in 1999 tot 2 miljoen in 2002. Toch verwacht men dat in 2006 pas 7-10% van de bevolking gebruik maken van internet. Doordat veel Oekraïeners nog geen toegang tot internet hebben is ook het zakendoen via internet nog nauwelijks ontwikkeld. Bovendien zijn er nog maar weinig sites war met behulp van een creditcard producten besteld kunnen worden. De meeste websites van bedrijven worden vooralsnog gebruikt om reclame te maken.

Toerisme

Vroeger kwamen er al veel toeristen uit de Sovjet-Unie naar Oekraïne en ook nu komen de meeste toeristen uit Rusland (ca. 75%). In 2001 bezochten bijna elf miljoen toeristen Oekraïne, en naast Rusland kwamen de meeste uit Duitsland, Oostenrijk, Verenigde Staten en Canada. Vaak zijn het mensen met Oekraïense voorouders. De populairste bestemmingen zijn Kiev, de Krim, Odessa, de Karpaten en Lvov. De toeristische sector draagt jaarlijks voor ongeveer 10% bij aan het bbp.

Handel

In 2002 groeiden zowel de importen als de exporten en het handelsoverschot bedroeg bijna 1 miljard dollar. Traditionele exportproducten zijn staal, chemicaliën en ijzererts, maar door het ontbreken van investeringen en het uitblijven van herstructurering is een constante groei van de sector niet gewaarborgd.
De belangrijkste handelspartner van Oekraïne is nog steeds Rusland. Ca. 40% van alle import heeft een Russische oorsprong, en het betreft dan vooral de import van energie.Van alle exporten gaat ca. 35% naar de voormalige sovjetrepublieken, terwijl de Europese Unie 15-30% voor zijn rekening neemt.
Nederland wordt een steeds belangrijkere handelspartner voor Oekraïne. Door de roebelcrisis in Rusland daalde de handel met Nederland sterk, maar in de jaren daarna groeide de handel sterk. De export nam in 2002 met meer dan 255 toen en kwam uit op bijna 380 miljoen euro. Oekraïne importeert nog steeds meer naar Nederland dan het exporteert. Het negatieve handelsoverschot bedroeg in 2002 meer dan 200 miljoen euro.




Handel tussen Oekraïne en Nederland (x 1 miljoen euro)



         invoer     uitvoer     saldo

1999       86,9       126,4    - 39,5

2000      160,5       207,9    - 47,4

2001      196,9       298,7    -101,8  

2002      176,9       384,0    -208,0







totale in- en uitvoer in miljard dollar



                   1998     1999     2000     2001     2002

uitvoer             13,7     13,2     15,7     17,1     17,9

invoer              16,3     12,9     14,9     16,9     17,6   

handelsoverschot    -2,6     +0,3     +0,8     +0,2     +0,3







Voornaamste handelspartners (in % van het totaal)



                   1998     1999     2000     2001     2002

invoer

Rusland            43,4     43,2     39,0     34,4     37,2

Turkmenistan        0,0      3,7      6,3      9,8     11,1

Duitsland           7,8      7,3      7,6      8,2      9,8

Verenigde Staten    3,6      3,1      2,4      2,7      2,8



uitvoer   

Rusland            22,1     18,2     22,4     21,5     17,8

Turkije             5,3      5,1      5,5      5,9      6,9

Italië              4,2      3,5      4,1      4,9      4,6

Duitsland           4,9      4,2      4,7      4,2      4,2

Verkeer

Het verkeersnet is goed ontwikkeld. Het verharde wegennet heeft een totale lengte van 172.300 km, waarover jaarlijks meer dan een miljard ton aan vracht vervoerd wordt.
De lengte van het spoorwegnet bedraagt 22.670 km en het transport van goederen (300 miljoen kilo per jaar) neemt een belangrijke plaats in. Wat betreft omvang staan de Oekraïense spoorwegen op de vierde plaats in de wereld, na Rusland, de Verenigde Staten en Canada.
Van de binnenvaartwegen (4500 km) is met name de Dnjepr van groot belang. Ook het vrachtvervoer via zee is belangrijk voor de Oekraïense economie; essentieel hierbij is dat zowel de Zwarte Zee als de Zee van Azov in de winter ijsvrij blijven. De belangrijkste havens zijn Odessa, Nikolaev en Mariupol.