Economie en Toerisme
Algemeen
Polen heeft zich na de Tweede Wereldoorlog volledig geconcentreerd op het economische model van de Sovjet-Unie. Banken en grote bedrijven werden genationaliseerd en het grootgrondbezit werd opgeheven. Alleen de kleinere boerenbedrijven en de dienstensector bleven in particuliere handen. Het levenspeil bleef lang erg laag, maar wel veranderde Polen geleidelijk van een overwegend agrarisch in een geïndustrialiseerd land. In 1995 werkten van de beroepsbevolking 22% in de landbouw, 32% in de industrie en 46% in handel en dienstensector.
De particuliere sector verschaft op dit moment werk aan 65% van de Poolse beroepsbevolking. Een aantal industriële sectoren, met name de zware industrie, is nog vrijwel geheel staatseigendom. Veel industrieën lijden onder de zwakke binnenlandse vraag. De regionale verschillen in werkloosheid zijn groot. Stedelijke gebieden als Warschau, Kraków en Poznan hebben een laag werkloosheidscijfer, terwijl een werkloosheid van meer dan 25% voorkomt in de rest van het land.
De onevenwichtige economische ontwikkeling en de verwaarlozing van de consumptieve sector vormden een belangrijke oorzaak voor de sociale onlusten van 1956, 1970 en 1980. Tussen 1980 en 1995 steeg het bruto nationaal product (bnp) per hoofd van de bevolking gemiddeld met 2,4% per jaar (in 1994 al 5,2% en in 1995 liefst 7%; in 1996 5,5%); in absolute termen was het bnp echter laag (in 2001 5067 euro per hoofd van de bevolking).
Economische groei
1997 4,8%
1999 4,1%
2000 4,0%
2001 1,1%
In 1989 werden de vrijemarktprincipes in de Poolse economie weer hersteld. Op 1 januari 1990 nam de regering-Mazowiecki een omvangrijk economisch hervormingsprogramma aan. De prijzen werden vrijlaten (in 1991 verviervoudigden ze zonder dat er loonstijging tegenover stond), en verder werd de zloty convertibel gemaakt en er werd een zware belasting ingevoerd op loonstijgingen die uit zouden gaan boven de vastgestelde norm.
Tevens wilde men de overheidsuitgaven verminderen en een strakker belastingsysteem. Door dit beleid daalde de inflatie (15% in 1997) en ontwikkelde de particuliere sector zich snel.
Polen heeft zich in de jaren negentig in hoog tempo tot een vrijemarkteconomie ontwikkeld en is daarmee, in vergelijking tot de andere voormalige Oostbloklanden, koploper.
De eerste drie maanden van 2002 waren de slechtste periode voor de economie in de afgelopen tien jaar. De groei van het bruto binnenlands product bedroeg niet meer dan 0,3% in het eerste kwartaal, en de bedrijven kampten met een verminderde productie van gemiddeld -1,6% (bouwsector: -15,6%).De werkloosheid steeg naar ruim 18% en de verwachting is dat die nog zal stijgen tot 20%.
De export daalde in het eerste kwartaal van 2002 met 6,8% en ook de buitenlandse investeringen verminderden zeer fors. Tussen 1989 en 2001 heeft het internationale bedrijfsleven in totaal bijna 64 miljard euro geïnvesteerd. Nederland nam daarbij een flinke portie voor haar rekening, iets meer dan 5 miljard euro, o.a. door Philips, Farm Frites, ING en Stork. Nederland stond in 2001 op de vierde plaats, na Frankrijk, Verenigde Staten en Duitsland.
Polen heeft met Hongarije, Slowakije, Slovenië, Roemenië, Bulgarije en Tsjechië een overeenkomst gesloten inzake de onderlinge handel. Een andere naam voor dit zogenaamde Visegrad-verdrag is de Central European Free Trade Agreement (CEFTA). Deze overeenkomst is op 1 januari 1993 in werking getreden en moet ertoe leiden dat tussen deze landen volledige vrijhandel ontstaat.
Landbouw, veehouderij en visserij
Het grootgrondbezit werd na de communistische machtsovername opgeheven, dat wil zeggen het grondbezit boven de 50 ha (100 ha in de nieuw verworven westelijke gebieden). Aanvankelijk werden de kleinere particuliere bedrijven met rust gelaten, maar na 1949 werd geprobeerd de boeren ertoe te bewegen hun bedrijven samen te voegen in collectieve bedrijven of coöperaties aan te gaan.
In een poging meer greep op de agrarische sector te krijgen werden zogenaamde landbouwkringen opgericht: instellingen die landbouwmachines verhuren, als gezamenlijk inkoopbureau voor particuliere boeren fungeren en het verenigingsleven op het platteland organiseren. Het particuliere bezit in de agrarische sector heeft gedurende de communistische periode steeds overheerst (tussen de 75 en 85% van het totale landbouwareaal). In oktober 1991 werden de staatsboerderijen opgeheven.
Van de huidige 2 miljoen agrarische bedrijven is ca. 95% in particuliere handen. De 0,5 miljoen boeren van die bedrijven waren vrij om voor zichzelf te beginnen. Het gemiddelde particuliere bedrijf had in 2001 een oppervlakte van 1-10 ha en het gemiddelde agrarische bedrijf is maar 7 ha groot. De werkloosheid in de landbouw, met name in het noorden en noordoosten, is sinds 1989 vrij snel gestegen. De hele landbouwsector draagt voor slechts 6% bij in het bnp.
Behalve granen (tarwe, rogge, gerst en haver) produceert Polen traditioneel veel aardappelen en suikerbieten.
De veehouderij omvat voornamelijk runder- en varkensteelt. Gebrek aan veevoer en een slechte infrastructuur zijn de belangrijkste belemmeringen voor groei in deze sector. De intensieve veehouderij is daardoor flink afgenomen, vooral het aantal schapen en runderen. Het minst getroffen is de productie van varkensvlees.
De visvangst op de Oostzee en daarbuiten wordt door een grote visserijvloot bedreven. Kabeljauw en haring zijn de voornaamste producten.
Industrie: algemeen
De meeste industrie is gevestigd in het zuiden van het land, met als zwaartepunt Opper-Silezië (metaal-, elektrotechnische, chemische en houtverwerkende industrie). Grote industriesteden zijn daarnaast Lódz (chemische industrie en vooral textiel), Warschau (werktuig- en machinebouw, textiel, bouwmaterialen), Poznan (machinebouw, cellulose, bouwmaterialen, textiel) en Gdansk (scheeps- en machinebouw).
Sinds 1990 is de particuliere sector sterk gegroeid. Een groot probleem vormt echter nog steeds de privatisering van de grote staatsbedrijven. De privatiseringswet van juli 1990 leidde niet tot het gewenste effect. Bovendien heeft de industrie, die zich op de export naar de Sovjet-Unie richtte, moeite met overschakelen. Een bijkomend probleem is de enorme milieuvervuiling die de industrie veroorzaakt.
Chemie en kunststoffen
De chemische sector is belangrijk voor de economie en er is veel buitenlands kapitaal nodig om deze industrietak te vernieuwen. EU-wetgeving schrijft strenge milieueisen voor en ook daarvoor zijn extra investeringen nodig.
Begin 2000 waren er meer dan 16.000 bedrijven actief in de chemische industrie. 12.900 bedrijven produceerden artikelen van rubber en plastic en de overige ondernemingen produceerden chemicaliën, chemische producten en kunstvezels. Meer dan 600 bedrijven zijn eigendom van buitenlandse investeerders.
Dienstensector
Poolse banken en andere financiële instellingen vertonen nog steeds een aantal zwakke punten, onder andere inefficiënte organisatie, een beperkt aanbod aan moderne diensten en onervaren management. Creditcards en ook het on-line bankieren wordt steeds populairder in Polen.
Verdergaande liberalisering zal tot een verdere sanering van de Poolse banksector leiden, iets wat trouwens ook is afgesproken in een overeenkomst tussen de EU en Polen. Ook hebben zich al veel buitenlandse banken in Polen gevestigd, waaronder een aantal Nederlandse zoals ING, ABN-Amro, en Rabobank. Buitenlandse banken hadden in 2001 in 18 Poolse banken een 100% belang en in 31 banken een meerderheidsbelang.
De verzekeringssector is inmiddels bijna geheel geprivatiseerd. De grootste speler op de verzekeringenmarkt is het voormalige staatsverzekeringsbedrijf PZU met een marktaandeel van 60%. Sinds 1999 is het buitenlandse verzekeringsmaatschappijen toegestaan om actief te zijn op de Poolse markt. Nationale Nederlanden is prominent aanwezig op de Poolse markt.
ICT-sector
In vergelijking met westerse geïndustrialiseerde landen staat de ICT-sector nog in de kinderschoenen. Zo hebben op dit moment nog maar 8 van de 100 huishoudens een computer en bedraagt het aantal computers in bedrijven nog maar 18 per 100 bedrijven.
In de eerste drie kwartalen van 2001 werden er 833.000 computers, 77.000 notebooks en 17.000 servers verkocht.
Het internetgebruik onder particulieren en zakelijke gebruikers stijgt de laatste jaren snel. In januari 2001 hadden 7,2 miljoen Polen toegang tot het internet.
Telecommunicatie is een van de snelst groeiende sectoren in de Poolse economie met een groei van 13% in 2001. Sinds de jaren negentig wordt het sterk verouderde en met capaciteitsproblemen kampende telecommunicatienetwerk gemoderniseerd en uitgebreid. Het aantal telefoonaansluitingen per honderd inwoners bedraagt in Polen op dit moment ca. 30 (Nederland: 66). Het aantal mobiele aansluitingen is tussen 2000 en 2001 met meer dan 3 miljoen gestegen.
Een groot gedeelte van de elektronische apparatuur wordt geïmporteerd, mobiele telefoons zelfs voor 100%.
Machine-industrie
De machine-industrie bestaat in Polen vooral uit machines voor de verpakkingsindustrie, landbouw, gereedschapmachines, houtbewerkingsapparatuur en bouw- en infrastructuur. Deze industrietak ondergaat op het moment grote veranderingen waarbij bekende buitenlandse ondernemingen als Siemens, Danfoss en Bosch een grote rol spelen. Zij hebben alleen de laatste jaren al meer dan 1 miljard euro geïnvesteerd.
De Polen maken over het algemeen uitstekende producten maar zelfs zij ondervinden al de concurrentie uit de echte lage-lonen landen. Ook worden er veel tweedehands onderdelen en machines geïmporteerd waardoor de binnenlandse vraag naar deze producten terugloopt. Door de groei van de bouwsector en de herstructurering van fabrieken kan deze Poolse industrietak zich redden.
Metaalindustrie
Na het communistische tijdperk werd de Poolse metaalsector als een van de eerste industrietakken geherstructureerd. Dit had in korte tijd gigantische gevolgen voor de werkgelegenheid in de sector. In 1998 werkten er nog 592.000 mensen in de metaal, in 2001 waren dit er nog maar 38.000.
Ca. 50.000 banen werden verplaatst naar sectoren buiten de staalsector.
De metaalsector kent drie subsectoren: metaalproducten, machine- en apparatenindustrie en basismetalen. De metaalproductenindustrie groeit het hardst met ca. 41.000 veelal kleine bedrijfjes in het zuiden van Polen.
De grootste omzet in deze totale sector wordt behaald door de basismetaalindustrie. De tien grootste hoogovens zijn goed voor 58% van de omzet in deze subsector.
Mijnwezen
Polen is rijk aan delfstoffen, onder meer steenkool en bruinkool. Steenkool wordt gewonnen in Opper-Silezië, Neder-Silezië en het Lublinbassin. De voorraden steenkool zijn enorm, ca. 65 miljard ton. Verreweg het grootste deel van de energie wordt nog steeds opgewekt door kolen, die trouwens een uitstekende kwaliteit hebben.
De kolenwinning wordt door de steeds dieper liggende lagen steeds moeilijker en ook zijn de installaties verouderd. De kolenwinning is daardoor op dit moment verliesgevend en er wordt dan ook gewerkt aan een grootscheepse sanering van de 63 mijnen.
Verder beschikt het land over rijke koper-, zink- en zwavelvoorraden. Winning van ijzererts, gas en aardolie vindt ook plaats, maar wordt onvoldoende geëxploiteerd om in de eigen behoefte te voorzien.
Bouw- en infrastructuur
Sinds 1989 is de Poolse bouwmarkt interessant voor buitenlandse investeerders door het vele achterstallig onderhoud en het gebrek aan investeringen in het verleden. De Poolse bouwmarkt zal de komende jaren nog een van de snelst groeiende markten in Europa zijn. Het aandeel van de bouwsector in het bnp bedraagt op dit moment ca. 13 miljard euro en dat is meer dan 7% van het bnp.
Er zijn meer dan 300.000 bedrijven actief in de bouw en de sector biedt werk aan bijna 1 miljoen mensen. Minder dan 1% van de bedrijven heeft meer dan 100 werknemers in dienst, maar zij zijn wel verantwoordelijk voor meer dan 30% van de totale omzet in de branche.
De belangrijkste buitenlandse investeerders komen uit Duitsland, Frankrijk, Oostenrijk en Nederland. De investeringen in de eerste helft van 2001 bedroegen 3 miljard euro.
De infrastructuur van Polen is nog niet zo denderend. De staat van onderhoud van het ruim 350.000 kilometer lange wegennetwerk is maar voor 15% goed te noemen, voor 50% redelijk en voor 35% slecht. Het plan is om vijf autobanen aan te leggen.
Ook de modernisering en uitbreiding van de spoorwegen, de zee- en luchthaven zal nog vele miljarden kosten. Sinds 2000 kan Polen jaarlijks rekenen op 120 miljoen euro van de EU voor de ontwikkeling van het wegennet.
Voedselverwerkende industrie
Deze sector is voor Polen zeer belangrijk, want verantwoordelijk voor ongeveer een kwart van de totale industriële productie. Meer dan 70% van de voedingsmiddelen wordt geproduceerd door particuliere ondernemingen. De laatste tien jaren is er voor 5,7 miljard euro geïnvesteerd door vooral buitenlandse ondernemingen.
Daarbij zijn grote namen als Heineken ( met een marktaandeel van 32% in de biermarkt), Coca Cola, Philip Morris, Nestlé, Pepsico en Farm Frites. Grote winkelketens uit West-Europa hebben al een marktaandeel van 30% in handen, en verwacht wordt dat dat zal oplopen tot 50% binnen niet al te lange tijd.
Binnen de EU zijn Duitsland en Nederland de grootste importeur van voedsel naar Polen. Duitsland is de grootste importeur van voedsel uit Polen.
Energie
Het grootste gedeelte (97%) van de Poolse elektriciteit wordt opgewekt met steen- en bruinkool gestookte centrales. De rest van de energie wordt opgewekt door waterkrachtcentrales. De laatste jaren bedroeg de kolenproductie meer dan 100 miljoen ton en de bruinkoolproductie ca. 60 miljoen ton. Een groot nadeel van de gestookte energiecentrales is de luchtverontreiniging die ze veroorzaken in Polen. Groene energie begint langzaam op te komen, bijvoorbeeld windenergie. Elektriciteit wordt onder andere geïmporteerd uit Duitsland, Wit-Rusland en de Oekraïne.
De aardolie die in de Baltische Zee werd aangeboord, blijkt nog gelimiteerd en de faciliteiten voor raffinage en verwerking van olie zijn dringend aan modernisering toe.
Wat aardgas betreft is Polen nog sterk afhankelijk van Rusland (90% is uit dat land afkomstig). In 2001 zijn er contracten gesloten met een Deens en een Noors bedrijf om de afhankelijkheid van Rusland terug te dringen.
Handel
Polen heeft een chronisch tekort op de handelsbalans. Belangrijkste exportproducten zijn steenkool, chemische producten en levensmiddelen. Ingevoerd worden o.a. machinerieën, aardolie, chemische producten en levensmiddelen. Voornaamste handelspartner is Duitsland en verder Italië, Rusland, Groot-Brittannië, Nederland en Frankrijk.
Buitenlandse handel van Polen (x miljard euro)
import export
1996 27,8 18,3
1997 38,6 23,5
1998 45,3 27,4
1999 50,7 30,2
2000 59,3 38,4
Voornaamste handelspartners Polen in 2000 (in % van het totaal)
export import
Duitsland 34,9 Duitsland 23,9
Italië 6,3 Rusland 9,4
Frankrijk 5,2 Italië 8,3
Nederland 5,1 Frankrijk 6,4
Verenigd Koninkrijk 4,5 Verenigd Koninkrijk 4,5
Nederland blijft één van de belangrijkste handelspartners van Polen. In 2001 werd er voor 2,6 miljard euro naar Polen uitgevoerd en er is voor 1,5 miljard euro uit Polen ingevoerd.
In 2000 heeft Nederland o.a. machines, vervoermateriaal, elektrische apparatuur en diverse gefabriceerde goederen geïmporteerd uit Polen. Nederland heeft vooral voedings- en genotmiddelen, chemische producten, machines, elektrische apparatuur en kantoormachines geëxporteerd.
Handel Nederland-Polen (x 1 miljoen euro)
invoer uitvoer saldo
1998 1057,5 1934,6 877,1
1999 1124,0 2002,2 878,2
2000 1349,5 2505,5 1156,4
2001 1520,4 2607,2 1086,8
Bankwezen
Per 31 dec. 1989 werd het gehele bankwezen gereorganiseerd. De Nationale Bank van Polen werd hierdoor onafhankelijk van de overheid en kreeg vergaande bevoegdheden inzake de wisselkoers en het niveau van de rente. Na 1989 is het aantal commerciële banken explosief gegroeid. Ook werd vanaf dat jaar een aantal banken, geheel of gedeeltelijk in privébezit opgericht. In 1991 werd de beurs in Warschau geopend.
Verkeer
De ontwikkeling van het spoorwegnet is achtergebleven bij de economische groei. Van het totale net (bijna 25.000 km) is minder dan de helft geëlektrificeerd. De spoordichtheid in Polen bedraagt 7,5 kilometer per 100 km2; Vergeleken met landen als België en Zwitserland is dit een lage score, maar vergeleken met Nederland (6,7 per 100 km2) komt Polen er weer goed af.
Het wegennet (ca. 368.000 km) is redelijk goed.
De koopvaardijvloot omvat 591 schepen (uitgezonderd de visserijvloot). De voornaamste zeehavens zijn Szczecin, Gdynia en Gdansk.
Warschau heeft een internationale luchthaven. De nationale luchtvaartmaatschappij is de Polskie Linie Lotnicze (LOT).
Toerisme
Ook de toeristische sector is na 1989 sterk in omvang toegenomen. In 2000 werd Polen door 84,5 miljoen buitenlanders bezocht, waarvan meer dan 17 miljoen als toerist. De toeristen besteedden in dat jaar ca. 7 miljard euro. Het aantal accommodaties bedroeg in 2000 ca. 8500 en het aantal bedden lag rond de 670.000. Er is nog een groot tekort aan accommodaties in de middenklasse.
Internationale hotelketens zitten vooral in de hoofdstad Warschau en de meeste toeristenaccommodaties zijn te vinden aan de kust van de Baltische Zee, in de berggebieden en in het Mazoerië merendistrict.
Veel westerse investeerders zijn al actief in Polen, en Nederland neemt op de ranglijst van investeerders in de toeristische sector een belangrijke plaats in.
POLEN LINKS
• Warschau Hotels
• Polen Hotels
• PropertyPortal.nl - Dé Portal voor wonen en het kopen van een tweede huis in Polen
Campersite polen (N)
Lies & Teije's Reiswebsite (N+E)
Polen 1World2Travel (E+N)
Polen Boogolinks (N)
Polen Forum: alles over Polen
Polen Info (N)
Polen Middeneuropa (N)
Polen Minbuza (N)
Polen Reisbijbel (N)
Polen Reisfanaten (N)
Polen Reisforum (N)
Polen Reisfotografie
Polen Reisstart (N+E)
Polen Startnederland (N+E)
Polen Verzamelgids (N+E)
Pools Nederlandse Kulturele Vereniging (N+P)
Reisverslag Polen (N)
Reizen In Beeld in Krakau
Romans over Polen (N)
Startpagina Krakau (N+E)
Starttips Polen (E+N)
Telefoongids Polen
Wereldreisgids Polen (N)
Willgoto Polen (N)
Hotels in POLEN
Schrijf uw artikel over POLEN
Bronnen
Dydynski, K. / Poland
Lonely Planet, 2002
Hus, M. / Polen
ANWB media, 1998
Wijnands, S. / Polen
Gottmer, 1996
laatst bijgewerkt maart 2008
Samensteller: Geert Willems
Gratis Egypte reis
Hotels
Vakanties
All Inclusive
Camper
Villa's in Ardennen
Goedkope vliegtickets
Actieve Reizen
Wintersport