VENEZUELA - Economie en Toerisme

VENEZUELA Interactief (video's, reisverhalen)

Economie en Toerisme

Algemeen

Tot de opkomst van de aardoliewinning in de jaren twintig was de landbouw de belangrijkste economische activiteit, waarbij vooral de export van koffie een grote rol speelde. De commerciële aardolie-exploitatie ging in 1917 van start en sinds die tijd heeft de winning een explosieve ontwikkeling doorgemaakt; tussen 1928 en 1969 was Venezuela de belangrijkste aardolie-exporteur ter wereld, in 1994 de zesde (na o.a. Saoedi-Arabië, Iran, Noorwegen en de Verenigde Arabische Emiraten). Vooral sinds het begin van de Tweede Wereldoorlog vormt aardolie de basis van de economie.
Na de nationalisatie van de ijzerertswinning en –verwerking in 1975 en van de buitenlandse oliemaatschappijen in 1976 had de overheid haar toch al grote invloed op de economie nog versterkt; op bijna alle terreinen van de economie had de overheid via semi-autonome instituten direct of indirect belangen in productie en handel. Vanaf 1989 heeft de regering echter een privatiseringsprogramma in gang gezet, bedoeld om buitenlandse investeringen aan te trekken. De olie-inkomsten werden gestoken in een omvangrijk industrialisatieprogramma, maar kapitaalvlucht, een hoge schuldenlast en corruptie hebben het land toch in economische problemen gebracht.
Debet aan de recessie in 2002 was de twee maanden durende staking die het lan d ontwrichtte. Na twee jaar van gematigde economische groei kromp de economie in 2002 en 2003 met 9%. Hierdoor was er in 2003 sprake van een gemiddelde inflatie van ruim 30%, een enorme kapitaalvlucht, een stijgende werkloosheid, en een toenemend aantal mensen dat werkzaam was in de informele sector, evenals het aantal mensen dat onder de armoedegrens leefde. Tegelijkertijd werd er nauwelijks geïnvesteerd, was het vertrouwen van de consument in de economie op een dieptepunt beland en werkte een nieuwe arbeidswetgeving mee aan toenemende inflexibiliteit van de arbeidsmarkt, waardoor de werkgelegenheid nog verder achteruit ging.

In 2004 trok de economie weer aan. Dankzij de hoge olieprijzen groeide in dat jaar de economie weer met 17,9% en nam de inflatie af tot rond de 22%. De economische groei over 2005 wordt geschat op ongeveer 9% en het inflatiecijfer op 16%.

Een terugval in de economische ontwikkeling is geen onbekend fenomeen in Venezuela. De afhankelijkheid van olie-inkomsten (bijna 90% van de export) maakt de Venezolaanse economie uiterst kwetsbaar voor schommelingen in de ontwikkeling van de wereldeconomie (zgn. ‘boom-bust’ cyclus).

Landbouw, veehouderij, bosbouw en visserij

Van het totale landoppervlak is ca. 20% geschikt voor agrarische doeleinden, waarvan 70% in staatsbezit. In 1960 werd een landhervormingswet van kracht; sindsdien is 8,3 miljoen ha grond verdeeld onder bijna 150.000 boerenfamilies. Ca. 25% van de grond was afkomstig van onteigend grootgrondbezit. Het zwaartepunt bij de landhervorming heeft steeds gelegen bij het ontginnen van nieuwe gronden, de verbetering van de infrastructuur en kredietverlening. De overheid steunt echter vooral het goed renderende middelgrote en grootbedrijf, terwijl de kleine boeren moeilijk toegang krijgen tot kredieten en andere steun voor hun bedrijf.
De belangrijkste landbouwgebieden liggen in de valleien in het Andesgebied en aan de voet van dit gebergte, zowel aan de Llanos-kant als aan de kant van het Meer van Maracaibo. De belangrijkste producten zijn maïs, koffie, peulvruchten, diverse soorten bananen, suikerriet en katoen; verder worden er pinda's, citrusvruchten, uien, tomaten, cacao, tabak en groenten verbouwd. De productie van een aantal gewassen is onvoldoende voor de binnenlandse consumptie.
Rundvee wordt vooral gehouden in de centrale Llanos, het gebied ten zuiden van het Meer van Maracaibo, en bij de grote steden langs de kust; het grootste deel is slachtvee, gehouden op extensieve grootbedrijven. Verder worden varkens, schapen, paarden en pluimvee gehouden.
De grote houtvoorraden van het land worden bijna niet en vaak onoordeelkundig geëxploiteerd, wat tot ontbossing en erosie heeft geleid. Van oudsher is visserij een belangrijk middel van bestaan voor de kustbewoners; de overheid subsidieert de modernisering van de vloot. Zeevis en garnalen worden met name gebruikt voor de binnenlandse consumptie en verwerkt tot conserven en vismeel. De rest wordt uitgevoerd.

Mijnbouw en energievoorziening

Venezuela is zeer rijk aan delfstoffen, waarvan aardolie de belangrijkste is. Oliewinning en exploitatie waren vanaf het begin in handen van buitenlandse maatschappijen. Sedert de nationalisatie in 1976 werken de grote maatschappijen als Shell, Gulf en Creole onder nieuwe namen als Venezolaanse bedrijven als onderdeel van een in 1975 opgericht staatsbedrijf dat de exploratie, productie, verwerking en verkoop regelt. De meeste aardolie komt vanouds uit het gebied in en rond het Meer van Maracaibo uit de velden van Lagunillas, Cabimas en Mene Grande; verder uit het oostelijke oliegebied en er zijn verder nog kleinere velden in Barinas, Falcón en Guárico.
De productie bedroeg in 1995 gemiddeld 3,3 miljoen vaten aardolie per dag, waarvan ca. de helft voor de binnenlandse consumptie bestemd is. De totale reserves aan aardolie werden in 1994 geschat op 9,1 miljard ton, bij het huidige productieniveau genoeg tot ver na het jaar 2000. Wel is het merendeel hiervan middelzware tot zware olie, die veel minder makkelijk te winnen en te verwerken is dan de lichte. Tegelijk met de winning van aardolie worden zeer grote hoeveelheden aardgas gewonnen (30 miljard m3 in 1996), in toenemende mate een belangrijke energiebron voor de industrie.
Een tweede belangrijk mijnbouwproduct is ijzererts. De combinatie van rijke ertslagen met goedkope energie (waterkracht, aardolie en aardgas) en diep vaarwater (bereikbaar voor zeeschepen) legde de grondslag voor een hoogovencomplex, dat vooral voor de export van verrijkt erts en staalproducten produceert. De Noord-Amerikaanse eigenaars. U.S. Steel en Bethlehem Steel werden in 1975 schadeloos gesteld voor de overneming van de activiteiten door de Venezolaanse staat.
De winning van steenkool gebeurt nog in de deelstaat Táchira. Van groter belang zijn de enorme bauxietvoorraden in de deelstaat Bolívar; de in 1979 opgerichte staatsonderneming BAUXIVEN begon in 1986 met de productie van bauxieterts en Venezuela is op dit moment de zesde bauxietproducent van de wereld. Verder wordt in Venezuela goud gevonden en is de winning van diamanten en zeezout van belang. In de (verre) toekomst zou ook nog zwavel, fosfaat, mangaan en nikkel gewonnen kunnen worden. In augustus 1997 werd bekend dat het Canadese bedrijf Placer Dome miljoenen dollars zou gaan investeren in de 2000 ha grote Las Cristinas-goudmijn. Lokale indianenstammen trachtten de aanleg te voorkomen met steun van milieugroeperingen. De goudmijn ligt namelijk precies tussen twee natuurgebieden. Het Canadese bedrijf verwacht jaarlijks 450.000 ounce goud te winnen uit de mijn.
In juni 2000 werd Electricidad de Caracas, Venezuela's grootste elektriciteitsleverancier, eigendom van het Amerikaanse energiebedrijf AES. Met de overname was een bedrag van ca. 1 miljard euro gemoeid.

Industrie

Na de Tweede Wereldoorlog werd de traditioneel op de verwerking van agrarische producten ingestelde economie langzaam uitgebreid. Rond 1960 werd begonnen aan een grootschalige ontwikkeling van de aanwezige natuurlijke hulpbronnen en energie (waterkracht), met de ontwikkeling van de Guayana-regio in het oosten van het land; Ciudad Guayana werd een centrum van zware basisindustrie. Het hoogoven- en staalcomplex van SIDOR, een staatsbedrijf, verwerkt de nabijgelegen ijzerertsvoorraden van El Pao en Cerro Bolívar tot buizen, plaatstaal en gietijzer. Aluminium wordt geproduceerd door de staatsbedrijven, die het bij Pijiguaos gewonnen bauxiet o.a. verwerken in de Interalumina- fabriek, de grootste aluminiumsmelterij van Latijns-Amerika. Aluminium is na aardolie en staal het voornaamste exportproduct. Venezuela staat negende op de wereldranglijst van aluminiumproducenten. Verder worden in Ciudad Guayana nog cement, glas en cellulose geproduceerd. Een groot gedeelte van de in Venezuela gewonnen aardolie wordt ter plekke geraffineerd door ca. zeventien raffinaderijen.
Behalve benzine en stookolie leveren deze raffinaderijen ook grondstoffen voor de sterk groeiende petrochemische industrie. In twee grote petrochemische bedrijven worden behalve chemische basisproducten als ammoniak, ethaan, propaan, propyleen en ethyleen ook kunstmest, farmaceutische producten, explosieven, kunstvezels en plastics vervaardigd. Een in 1991 gestart investeringsprogramma tot een totaal van $ 5 miljard, deels gefinancierd door buitenlandse investeerders, moet leiden tot de bouw van nieuwe petrochemische complexen in de staat Zulia, in Morón en bij de stad José in Noordoost- Venezuela. De cementproductie, die nu nog niet in staat is om aan de binnenlandse vraag te voldoen, zal worden uitgebreid met een nieuwe fabriek.
Een centrum van metaalverwerkende industrie wordt ontwikkeld bij La Fría (deelstaat Táchira), waar gietstukken voor motoren en machines geproduceerd worden. De metaalverwerkende industrie produceert verder auto's, tractoren, machines, huishoudelijke elektrische apparaten en constructiematerialen. Traditioneel is de textielindustrie van belang. De voedings- en genotmiddelenindustrie produceert bier, maïsmeel, visconserven, zuivelproducten, veevoer, tabakswaren, vruchtenconserven, eetbare oliën en vetten. Verder wordt er door de industrie glas, papier, rubber, farmaceutische producten, lederwaren en verfstoffen geproduceerd. De belangrijkste industriële centra zijn o.a. Valencia, Caracas, Ciudad Guayana, Maracaibo en San Cristóbal.

Handel en verkeer

Olie is het belangrijkste exportproduct; van de totale uitvoer in 1996 nam de export van aardgas, ruwe olie en aardolieproducten 79% voor zijn rekening. Sinds 1980 is de uitvoer van aluminium belangrijker dan die van ijzererts. De export bedroeg in 1999 $20,9 miljard en de belangrijkste exportpartners waren de Verenigde Saten/Puerto Rico (57%), Colombia, Brazilië, Japan, Duitsland, Nederland en Italië.
Onder de invoerproducten nemen machines, transportmiddelen, grondstoffen, halffabrikaten en voedingsmiddelen de belangrijkste plaats in. Vanouds zijn de Verenigde Staten de grootste handelspartner; andere belangrijke partners zijn de Nederlandse Antillen (uitvoer van aardolie), Colombia, Japan, Italië, Frankrijk, Canada, Brazilië en Duitsland.

Venezuela heeft een behoorlijk goed wegennet. Van de ca. 93.500 km weglengte is 80% het gehele jaar te berijden en bijna 30.000 km is geasfalteerd of heeft een betonnen wegdek. Moderne autosnelwegen in en rond Caracas verbinden de hoofdstad met alle belangrijke steden. Autobussen zorgen voor het personenvervoer op grotere afstand, terwijl in de steden en op de korte afstand de lijntaxi het personenvervoer grotendeels verzorgt.
In 1989 werd een ondergrondse in Caracas in gebruik genomen met een lengte van 50 km. Officieel was in 1990 nog 336 km spoorweg in gebruik, maar door slecht onderhoud zijn deze verbindingen onbetrouwbaar. De belangrijkste zeehavens zijn La Guaira, Puerto Cabello en Maracaibo; de oliehavens zijn Punta Cardón, Amuay en Las Piedras. Puerto Ordaz aan de Río Orinoco is de voor zeeschepen bereikbare uitvoerhaven van ijzererts en alumininium. Maracaibo is ook voor zeeschepen bereikbaar sinds de kanalisering van de vaargeul tussen het Meer van Maracaibo en de Caribische Zee.
Voor het luchtverkeer zijn ca. 300 vliegvelden en landingsstrips beschikbaar; hiervan zijn er vijf geschikt voor internationaal luchtverkeer, o.a. de nationale luchthaven Aeropuerto Internacional Simón Bolívar bij Maiquetía op 35 km van Caracas. Internationale vluchten werden tot 1997 verzorgd door de luchtvaartmaatschappij VIASA (Venezolana Internacional de Aviación), maar in dat jaar raakte het bedrijf failliet als gevolg van wanbeheer en corruptie. Steeds vaker verzorgen privévliegtuigen het binnenlandse luchtverkeer. Het transport van ruwe olie en aardgas gebeurt via ruim 8500 km pijpleidingen.